Filharmonia to jedna z kluczowych instytucji organizujących życie muzyczne. Odnosi się do podmiotu zajmującego się przygotowaniem i prezentacją koncertów muzyki klasycznej, głównie o charakterze pełnoorkiestrowym. Terminem tym określa się również gmach będący siedzibą takiej instytucji.
Do głównych wyróżników działalności filharmonii należą:
- skala wykonawcza – prezentacja utworów wymagających największych obsad i najbogatszego instrumentarium,
- charakter repertuaru – skupienie na muzyce koncertowej (w odróżnieniu od opery, która koncentruje się na dziełach scenicznych),
- różnorodność form – obok wielkich symfonii, filharmonie prezentują także muzykę kameralną, filmową czy jazzową.
Ewolucja i historia filharmonii
Słowo filharmonia wywodzi się z języka greckiego – od słów phileo (miłuję) i harmonia (ład, współdziałanie). Już sama etymologia wskazuje, że istotą filharmonii jest umiłowanie harmonii dźwięków oraz wspólnego muzykowania. Pierwowzorem współczesnych instytucji koncertowych były włoskie akademie muzyczne, takie jak Accademia Filarmonica, które skupiały miłośników i twórców muzyki klasycznej.
Z czasem idea ta rozpowszechniła się w całej Europie. Najważniejsze metropolie zaczęły tworzyć własne filharmonie, które stawały się centrami życia muzycznego i kulturalnego. W XIX wieku powstały instytucje w takich miastach jak Wiedeń (1812), Londyn (1813) czy Berlin (1882). Filharmonie nie tylko organizowały koncerty, lecz także kształtowały gust publiczności, promowały kompozytorów i rozwijały orkiestry symfoniczne, które z czasem stały się wizytówkami swoich miast.
Filharmonie w Polsce
Tradycja filharmoniczna w Polsce ma długą i bogatą historię sięgającą początku XIX wieku. Jedna z pierwszych instytucji tego typu powstała w Kraków w 1817 roku, a jej działalność przyczyniła się do rozwoju życia muzycznego w kraju. Kolejne ważne ośrodki powstały w Warszawie (1901) oraz Lwowie (1902), gdzie organizowano koncerty symfoniczne, premiery dzieł polskich kompozytorów oraz wydarzenia edukacyjne.
Współcześnie Polska może poszczycić się rozbudowaną siecią filharmonii, które pełnią rolę nie tylko sal koncertowych, lecz także centrów kultury i edukacji muzycznej. Do najważniejszych należą m.in.:
- Filharmonia Narodowa w Warszawie;
- Filharmonia im. Karola Szymanowskiego w Krakowie;
- Narodowe Forum Muzyki we Wrocławiu.
